Şeyh Said'i 11 madde ile gerçek anlamda tanıyalım - İdamı yıldönümünde rahmetle anıyoruz

Şeyh Said, tarihe adını altın harflerle yazdırmış Kürt liderdir. Bir İslam alimi ve milli lider olan Şeyh Said, özelde Kürtlerin, genelde tüm Müslüman ve farklı inançta olan kesimlerin özgürlüğünü savunmuş aydın, dünya ülkelerini gezmiş, kendini geliştirmiş bir şahsiyetti. Özgürlük için başlatılan mücadelenin liderliğini yapmıştır.

Bu mücadele yanlış bir şekilde "Şeyh Said İsyanı" olarak isimlendirilir. Biz buna Şeyh Said Özgürlük ve Adalet Mücadelesi diyeceğiz.

2 Mart 1925'te yani 93 yıl önce bugün, Şeyh Said (Şêx Seîdê Pîranî) liderliğini yaptığı, Kürdistan Bağımsızlık Komitesi'ne bağlı askeri güçler Diyarbakır'ın etrafını sardı. İdam için ilmik Şeyh Said'in boynuna geçirildikten sonra, Kürtçe söylediği son söz şudur: "Şu anda fani hayata veda etmek üzereyim. Halkım için feda olduğuma pişman değilim. Yeter ki torunlarım düşmanlarıma karşı beni mahcup etmesinler."

GELİN ŞEYH SAİD (R. A.) VE MÜCADELESİNİ TANIYALIM. ZERNEWS EDİTÖRÜ 11 MADDE'DE ANLATIYOR

1- Şeyh olarak hiç kimseye elini öptürmez, kendisi karşısında insanların eğilmesine, diz çökmesine izin vermezdi. Aydın, bilgin ve adil bir şahsiyetti. Çok zengin olması, çok dil bilmesi, çok iyi eğitim almış olması, ülke ülke dolaşması ve karizması ile ön plana çıkıyordu. "Güzel yüzlü, derin gözlü, tatlı bakışlı, kuvvetli bir yapıya ve heybetli bir edaya sahip, yaşı 60, fakat görünüşü genç bir insan… Beyaz ve uzun bir sakalı, sünnete tam uygun kırkık bıyıkları var… Gözleri sürmeli ve sarığı sağ kenarından püskülvâri sarkık…"

2- "Şeyh Said İsyanı" veya "Şeyh Said Hareketi" tanımlamaları doğru değildir. Çünkü Şeyh Said'in başını çektiği mücadelenin temel adı "Kürdistan İstiklal Hareketi" idi. Bu hareket zaman zaman kendisi için "Kürdistan Bağımsızlık Komitesi" adını kullanıyordu. Bu hareketin ulusal ve milli yönlerini örtbas etmek için Kemalist rejim "Şeyh Said İsyanı" şeklindeki tanımlamalar yaydı. Söz konusu mücadeleyi Kürdistan İstiklal Komitesi hazırlayıp başlattı. Bu komite bu temelde Kürtlerin ilk partisi Kürdistan Azadi Hareketi'ni kurmuş mücadeleyi örgütlemişti. Bu hareketin yönetiminde çok iyi eğitim almış aydın, profesyonel askeri komutanlar ve zamanın önde gelen dini liderler vardı.

3- Bu Kürdistani hareketin merkezi Erzurum'du. Ancak Azadi Hareketi kısa sürede bütün Kürt kentlerinde yüksek bir alaka gördü. Azadi Harketi'nin kurucuları özellikle İstanbul'da en iyi okul ve askeri akademilerde okumuş, aydın, bilgin, tecrübeli Kürt şahsiyetleriydi.

4- Söz konusu hareketin fikir babaları ve asıl başlatıcıları Dr. Fuat, Ekrem Cemilpaşa, Hacı Musa, Husen Paşayê Kor - Heyderani, İhsan Nuri Paşa, Şeyh TAhir, Seyid Abdulkadir, Hacı Axdi (Bavê Tûjo), Haci Musa Beg, Yusuf Ziya, Halid Cibri, Halit Hesenan'dır.

5- Şeyh Said'in dini ve sosyal nüfuzu, güçlü karizması dolayısı ile güçlü bir sosyal erişimi olduğu için yanına giderek kurdukları Kürdistan İstiklal Komitesi'ne katılmaya davet ederler. Şeyh Said de bunu kabul eder. Halit Bey ile Yusuf Ziya Bey Bitlis'te tutuklanır. Tutuklanma zinciri devam eder. Böylece bütün yük ve dahi liderlik Şeyh Said hazretlerine kalır.

6- Kemalist rejim Türkiye devleti kurulmadan önce Kürtler ile ittifak yapmışlardı. Bu ittifaka göre Osmanlı istiladan kurtulduktan sonra yeni kurulacak ülkeden Kürtlerin ulusal hakları da verilecekti. Şeyh Said Osmanlı-Rus savaşında Osmanlılar'dan yana savaşmıştı. Türkiye'nin ilk meclisindeki Kürt milletvekillerine resmi olarak Kürdistan Milletvekiller deniliyordu. Ancak daha sonra Kemalist rejim tarihte ilk kez Kürtçeyi yasakalayan bir sisteme geçti. Kürtlere zulüm ve katliamlar yapmaya başladı. Kürt diye bir şeyin olmadığını savundu. Sokakta bile Kürtçe konuşanlara konuştukları kelime kadar para cezası veriliyordu. Yüksek vergi oranları, baskı Kürtlerin yanı sıra Kürt illerindeki diğer milletlere de yapılıyordu. Türkler de bu mazlumlar silsilesine dahildi.

7- Şeyh Said, tüm ulusalara ve insanlara karşı son derece saygılıydı. Onların adilane, insani haklarının verilmesinden yanaydı. Örneğin Türkiye'nin gerçekleştirdiği Ermeni Soykırımı için "Ermenilerin katledilmesi vicdani ve insani değildir. İnsalık karşıtlığıdır, İslam karşıtlığıdır." demişti.

8- Kürdistan İstiklal Komitesi 13 Şubat 1925 yılında bağımsızlık mücadelesini başlattı. Bir çok köy, il ve ilçe alındırken 2 Mart'ta Diyarbakır'ın etrafı sarıldı. Amed aylarca abluka altına alındı. Avrupa ülkelerinin Kemalist rejime destek vermesi ile abluka kırıldı, Şehy Said güçleri gerilemeye başladı.

9- Şeyh Said ve 49 yoldaşı Güney Kürdistan'a geçmek istemişti. Amaç burada üsler kurup gerilla savaşına devam etmekti. Şeyh Said'in bacanağı Serdar Qaso ihanet ederek, Şeyh Said ve yoldaşlarının esir alınmalarını sağlar.

10- 10 Mayıs 1925'te Diyarbakır İstiklal Mahkemesi'nde yargılanırlar. 5 gün süren Mahkeme sonucunda 28 Haziran 1925'te Şeyh Said ve yoldaşları için idam kararı verilir. 2 kişi ise bir kaç yıllık hapis cezası aldı. Bunların 28'i aynı gün idam edilirken, Şeyh Said ve yoldaşları 29 Haziran 1925'te Diyarbakır'ın Deriyê Çiyê (Dağkapı) mahallesinde arkadaşları ile idam edilir. Ondan sonra çok geniş kapsamlı Kürt katliamları başlatılır.

11- Şeyh Said hazretleri Kürtçe'nin Kurmanci ve Zazakî lehçelerini çok iyi biliyordu. Çok iyi derecede Türkçe, Ermenice, Farsça ve Arapça biliyordu. Ekonomik olarak çok zengin bir ailedendi. Çok iyi eğitim almış, ülke ülke dolaşmış, farklı kültürler tanımıştı. Şeyh Said (r.a) 3 defa evlendi. Eşi öldükten sonra evleniyordu. Şeyh Said (r.a) dindar bir müslümandı. Verdiği mücadele Kürdistani ve milli idi. Zaten yönettiği mücadeleyi çok iyi eğitim almış Kürt aydın, askeri komutan ve zamanın meşhur dini liderleri başlatmıştı. Şeyh Said'i de harekete katılmaya davet etmişlerdi.

VİDEO: Şeyh Said'e dair iki stran (şarkı)

Şeyh Said hazretlerinin idam edilen yoldaşlarının isimleri:

1. Şeyh Said Piran
2. Melekanlı Şeyh Abdullah,
3. Kamil Beg,
4. Baba Beg,
5. Şeyh Şerif,
6. Fakih Hasan Fehmi,
7. Hacı Sadık,
8. Şeyh Ibrahim,
9. Şeyh Ali,
10. Şeyh Celal,
11. Şeyh Hasan,
12. Mehmet Beg,
13. Mustafa Beg,
14. Salih Beg,
15. Şeyh Abdullah,
16. Şeyh Ömer,
17. Şeyh Adem,
18. Kadri Beg,
19. Molla Mahmud,
20. Şeyh Şemseddin,
21. Şeyh Ismail,
22. Şeyh Abdüllatif,
23. Molla Emin,
24. Ali Arab Abdi Beg,
25. Mehmet Beg,
26. Süleyman Beg,
27. Molla Cemil,
28. Süleyman Beg,
29. Süleyman Beg,
30. Tahir Beg,
31. Mahmut Beg,
32. Şeyh Ali,
33. Hacı Halid,
34. Timur Ağa,
35. Abdüllatif Beg,
36. Mehmet Beg,
37. Süleyman Beg,
38. Bahri Beg,
39. Şeyh Cemil,
40. Yusuf Beg,
41. Ali Badan Beg,
42. Halid Beg,
43. Halid Beg,
44. Tahir Beg,
45. Tayip Ali Beg,
46. Çerkes,
47. Jandarma Hamid,
48. Hüseyin Hilmi Bey,
49. Hasan (Hani’li Salih Beg’in oğlu, 11 yaşında)

Tıkla & oku / İlgili Konular: