"Jin" ve "Jîn" kelimelerinin kökeni. Tek kelimeyle Kürtçe'nin derinliği - BEDEL ENCU

Kürtçe Etimoloji: Bugün de Kürtçe "Jin" kelimesininin kökünü açıklıyoruz. Kürtçe kelimelerin kökünü bilmek Kürtlerin kültürel ve tarihi derinliğine inmek anlamına geliyor. Onun için her gün bir kelime ile karşınızda olmaya çalışacağız.

Hazırlayan: Bedel Encu | ZERnews

Kürtçe'de "kadın" anlamına gelen "Jin" ile "yaşam" anlamına gelen "Jîn" kelimeleri çok benziyor.
Not: Kürtçe ile Türkçe dillerinde "i"nin okunuşu farklıdır. Türkçe alfabeye göre Kürtçe "Jin" kelimesini "Jn" olarak okuyabilirsiniz. "Tren" derken "t" ile "r" arasındaki belli-belirsiz "i" gibi.
Kürtçe / Beluçca, İngilizce, Almanca, Rusça, Hintçe, Farsça... gibi diller aynı kökendendir. Yani bu diller kadim zamanlarda var olan tek bir dilden ortaya çıkmıştır. Onun için akraba dillerdir. Bu akraba dillerde benzer kelimeler, benzer dil mantığı çokça görülüyor.
Yasaklanan, eserleri talan edilen Kürt Kültürü için İngilizce gibi bir dil ile aynı kökenden gelmek büyük bir avantaj. Çünkü dünyanın en çok araştırılmış dili olan İngilizce'nin kadim kökenini ortaya çıkarmak, büyük oranda anı zamanda Kürtçe'nin de kökenini ortaya çıkarmak anlamına geliyor. İşte bu durum Kürt dil bilimcilere kolaylıklar sağlıyor.
Bu durumda şunu tekrar belirtmek gerekir; Kürtçe, İngilizce, Hintçe, Farsça... gibi akraba dillerde, bulunan benzer / aynı kelime için "Bu İngilizce değil Kürtçedir veya bu Kürtçe değil Farsça'dır" demek yanlış olur. Akraba olan bu dillerin ortak kelimesidir.

Örneğin "Kadın" kelimesinin Kürtçesi'ne, kökenine ve tarihi derinliğine bakalım.

Kadın kelimesi Kürtçe'de "JIN"dir. Küçük harfle de "jin" şeklinde yazılır.

Kürt, İngiliz, Fars, Hint, Alman, Rus... gibi kavimlerin ortaka ana dili yani kadim dili "Proto-Hintavrupa" şeklinde isimlendirilir. Bu da "Ön-HintAvrupa" demektir. Kürtçe'nin de içinde olduğu bu dil ailesi Hindistan'dan ta Avrupa'ya uzanan sürekliliği olan bir alanda konuşulduğu için bu isim veriliyor. Bu kadim ana dil ailesinin yaklaşık 5500 yıl önce konuşulduğu biliniyor. Yukarda ismi geçen ve daha fazla akraba dil bu dilden ortaya çıktı. O zaman "kadın" için "g(w)ên" diyorlardı.
Batı üniversitelerinin son bilimsel verilerine göre, bu dili konuşan kavim Kürdistan'dan dünyaya yayıldı. Neolitik Devrim (Tarımın icadı ve Hayvan Evcileştirme Devrimi...) Kürdistan'da meydana gelmiş bu dil de tarım devriminin diliydi. O zaman Urfa, Diyarbakır ve Mardin arasındaki bölge merkezdi. Bu devrim kültür ve medeniyet ortaya çıkardı. Ve dünyaya buradan yayıldı.
Rusya ve Avrupa'nın yanı sıra Kürdistan'a komşu bölgelere, Pakistan ve Hindistan'a doğru yayılan bu kavimden bir çok yeni kavim ve dil gelişti. Bunlar daha sonra "kadın" anlamına gelen "g(w)ên" için artık "cenH" demeye başladı. Dil canlı bir varlıktır ve sürekli değişime uğrar, gelişir.
Hatırlayalım günümüzde bile Kurmanci konuşan Kürtler "Anan...!" demek için "bazı bölgelerde "Ciya te...!", bazı bölgeler de de "Diya te...!" derken farklı bir bölgede ise "Giya te..." der.  Bu değişim örneği "g(w)en" kelimesinin "cenH"e dönüşmesine iyi bir örnektir.
Daha sonra da bu kelime bu akraba kültür ve kavimlerde şöyle kullanıldı:

JIN: KADIN

Proto-HintAwrupa: gʷḗn  (Proto: Ön)
Proto-Aryanca: CEN
Avestaca: CÊNÎ
Pehlevice: ZEN
Kurmanci Kürtçesi: JIN
Sorani Kürtçesi: JIN
Zazaca Kürtçesi: CINÎ, CENÎ
Beluci: cen
Sanskritçe: CÂNÎ (Kadim Hindistan dili)
Farça: ZEN
Yunanca: GYNE
Ermenice: KIN
Eski İngilizce: CWÊN
İngilizce: QUEEN (Kraliçe, Sultan...)

JÎN: YAŞAM

"Yaşam" anlamına gelen "Jîn" kelimesi ise Proto-HintAvrupa ön dilinde yani Kürtçe'nin en kadim yapısında "Gwei" idi. Binlerce yıllık süreçte değişime uğrayarak önce "Jai" ardından "Jwa" oldu. Ardından "Jîw" oldu. Günümüze dek şöyle gelişmiştir.

Proto-HintAvrupa: gwei (Proto: Ön)
Proto-Aryaca: ǰai
Avestaca: jwa
Eski Farsça: jīw
Parsça: jyw
Pehlewice: zyw
Harezmice: zyw
Sogdice: Zw
Farisça: zīy
Peştuca: žwak
Kurmanci Kürtçesi: jîn
Sorani Kürtçesi: jîn
Hewram Kürtçesi: jîwa
zazaki Kürtçesi: ciwî
Sanskritçe: jīv (Kadim Hintçe)
Latince: vīvo
Yunanca: bio
Eski İnglizce: cwic
İnglizce: Quick (Günümüz İngilicesinde "Acele" anlamında kullanılıyor) ZERnews

"Kız" kelimesinin Kürtçesi öyledir:

Sorani Kürtçesi: Kiç
Kurmanci Kürtçesi: Keç
Erdelan Soranicesi: Kenişk
Zazaca Kürtçesi: Kêna

Ayrıca şu da var:Avestaca: Kenya
Sanskritçe: Kenya (Kadim Hintçe)

"Keç" kelimesi " dişi insan evladı" anlamına gelir. Bunun yanı sıra cinsellik vurgusu da bu isimlendirmeye eklenmiştir. Onun için feministler kadınlar için "Kız" / "Keç" tabirine karşıdır. Bunu "Kadını cinsellik üzerinden değerlendirmek veya sınıflandırmak hakarettir" diyerek açıklarlar.

Diğer kelimeler için aşağıda KÜRTÇE ETİMOLOJİ menüsüne tıklayabilirsiniz.

Tıkla & oku / İlgili Konular: